Chæ Sau Khi Khai Ngoä Môùi Bieát Kheùo Duøng Nhöõng Caûm Xuùc

Thanh Haûi Voâ Thöôïng Sö khai thò taïi ñaïi hoïc Harvard, Hoa Kyø,
ngaøy 27 thaùng 10, 1989 (Nguyeân vaên tieáng Anh)

Vaán: Toâi thöôøng hay caûm thaáy saân haän, toâi nghó raèng ñieàu ñoù caûn trôû toâi trong vieäc nhaän bieát trí hueä naøy; vaø toâi thaáy nhöõng ngöôøi tu haønh vó ñaïi, hoï coù veû raát deã thöông vaø raát ñieàm tónh. Toâi thaéc maéc theá laø theá naøo vaø taïi sao laïi nhö vaäy? Vaø Ngaøi coù theå cho toâi moät ít söï saùng suoát veà taïi sao coù söï saân haän? Vaø laøm theá naøo ñeå moät ngöôøi coù theå ngöøng söï saân haän naøy?

Sö Phuï: Chuùng ta phaûi bieát veà baûn chaát cuûa söï saân haän môùi coù theå nhoå noù taän reã. Saân haän laø moät caùch ñeå baûo veä. Ñoâi khi quyù vò caûm thaáy bò ñe doïa bôûi yù töôûng cuûa ngöôøi khaùc, hay loái soáng, hay haønh vi cuûa ngöôøi khaùc, noù coù theå laøm toån thöông ngaõ chaáp cuûa quyù vò, laøm toån thöông loøng töï aùi cuûa quyù vò, hay haïi ñeán thaân theå hoaëc trí oùc cuûa quyù vò, cho neân quyù vò töùc toái vaø giaän hôøn.

      Haän laø moät danh töø raát naëng. Sö Phuï khoâng thích duøng noù haøng ngaøy, vì thaät ra nhöõng gì chuùng ta laøm laø söï giaän hôøn, chöù thaät khoâng phaûi laø haän thuø. Hieåu khoâng? Haän thuø thì saâu ñaäm hôn. Haàu heát laø chuùng ta giaän hôøn ngöôøi khaùc khi chuùng ta caûm thaáy söï an toaøn cuûa mình bò ñe doïa. Vì theá cho neân ñöøng töï traùch mình quaù khi quyù vò trôû neân giaän döõ. Quyù vò chæ caàn phaân tích xem côn giaän töø ñaâu ñeán, quyù vò ñuùng hay sai. Ñoâi khi quyù vò coù quyeàn boäc loä moät chuùt giaän döõ ra beân ngoaøi ñeå baûo veä laáy chính mình. Vaán ñeà khoâng phaûi laø ngaên chaän söï töùc giaän, maø laø bieát khi naøo neân boäc loä moät chuùt giaän doãi vaø khi naøo thì khoâng neân. Hieåu khoâng? Ñeå keàm cheá noù, vaø ñeå duøng noù vaøo moät moái lôïi cho quyù vò, khoâng phaûi hoaøn toaøn ngaên chaän noù. Taïi sao? Sö Phuï coù moät caâu chuyeän nhoû veà con raén ñeå keå cho quyù vò nghe.

      Coù moät con raén thaät lôùn vaø hung döõ. Noù soáng trong moät hoác caây vaø luoân luoân aên nhöõng con gaø, doïa naït ngöôøi ta, vaø caén ngöôøi khaùc. Cho neân moïi ngöôøi trong laøng raát sôï noù. Moät ngaøy kia coù moät vò ñaïi thieàn sö tôùi choã ñoù vaø ngoài thieàn ôû ñoù. Cho neân con raén caûm thaáy raát yeân laønh vaø caûm thaáy thay ñoåi, noù beøn hoûi vò taêng naøy laøm caùch naøo ñeå boû ñöôïc taùnh hung döõ cuûa noù, taùnh xaáu cuûa noù, vaø laøm theá naøo ñeå trôû thaønh moät con raén toát. Vò taêng beøn daïy noù nguõ giôùi: Ngöôi khoâng neân haïi ngöôøi ta, phaûi aên chay, khoâng ñöôïc noùi doái, khoâng ñöôïc laøm ñieàu naøy ñieàu noï, khoâng ñöôïc côø baïc, nhöng duø sao con raén cuõng ñaâu coù bieát maáy chuyeän naøy. Cho neân vieäc toái haäu laø noù khoâng ñöôïc laøm haïi ngöôøi ta. Con raén môùi noùi: "Keå töø nay, toâi seõ tu thieàn, toâi aên chay, toâi khoâng aên thòt gaø nöõa. Toâi cuõng khoâng caén ngöôøi ta nöõa."

      Roài moät ngaøy vò thieàn sö phaûi ñi xa vaøi ngaøy, vaø noùi vôùi con raén haõy ôû nhaø, tu thieàn, vaø chôø oâng trôû veà. Roài coù nhöõng ñöùa treû ñi ngang qua, thaáy con raén baây giôø im laëng ngoài thieàn vaø ñang nhaäp ñònh, neân chuùng khoâng coøn sôï con raén nöõa, vaø chuùng laïi muoán traû thuø. Vì ngaøy tröôùc chuùng raát sôï noù, baây giôø chuùng muoán baùo thuø. Neân chuùng môùi laáy ñaù neùm con raén, vaø con raén cuõng khoâng laøm gì heát. Vò thaày khoâng noùi laø quyù vò khoâng ñöôïc noåi giaän, khoâng ñöôïc laøm haïi ngöôøi khaùc, yù cuûa oâng laø khoâng neân coù thaùi ñoä baïo haønh gì heát. Chöõ Ashima coù nghóa laø khoâng baïo löïc.

      Cho neân con raén vaãn giöõ im laëng vaø coá gaéng thieàn trôû laïi. Nhöng caùc ñöùa treû ñaõ ñaù noù, keùo ñuoâi noù, cuoän troøn noù laïi, quay noù voøng voøng, neân con raén raát choùng maët. Roài chuùng neùm vaø lieäng con raén vaøo goác caây. Ñuû thöù heát. Toaøn thaân con raén bò baàm ñen vaø tím. Noù naèm laên ra ñoù gaàn cheát.

      Vò thaày trôû veà nhaø môùi hoûi: "Chuyeän gì ñaõ xaûy ra cho ngöôi vaäy?"

      Con raén beøn ñaùp: "Vì nguõ giôùi - khoâng baïo haønh".

      Vò taêng raát ngaïc nhieân "Caùi gì, caùi gì maø khoâng baïo löïc?"

      "Ngaøi daïy toâi khoâng ñöôïc baïo haønh, cho neân hoâm qua coù maáy ñöùa treû tôùi naém ñuoâi toâi, neùm ñaù vaøo toâi, vaø toâi khoâng phaûn öùng gì caû. Cho neân chuùng cöù tieáp tuïc troø chôi naøy. Ñeán baây giôø toâi gaàn cheát."

      Vò thaày beøn noùi: "Ngöôi ngu quaù. Ta ñaâu coù baûo ngöôi ñöøng huø. Ngöôi coù theå huø, doïa ngöôøi ta ñi choã khaùc maø."

      Nhöng ñoù laø söï khaùc bieät giöõa coù trí hueä vaø khoâng coù trí hueä. Khi chuùng ta khoâng coù trí hueä, chuùng ta khoâng khai ngoä, vaø chuùng ta luoân bò nhöõng caûm xuùc cuûa chuùng ta dieàu khieån. Khi chuùng ta thoâng thaùi, chuùng ta coù trí hueä, vaø ñöôïc khai ngoä, chuùng ta duøng nhöõng caûm xuùc ñoù thích öùng vôùi hoaøn caûnh vaø cho moái lôïi cuûa chuùng ta. Ñieàu naøy khoâng coù nghóa laø chuùng ta phaûi gaït boû heát moïi caûm xuùc cuûa mình. Chuùng ta chæ bieát laøm sao xöû duïng chuùng. Cuõng gioáng nhö moät caây suùng trong tay moät nhaø thieän xaï. Anh ta coù theå baén ñuùng vaøo nôi naøo anh ta muoán, khoâng baén lung tung vaø gieát haïi nhieàu ngöôøi. Baây giôø neáu quyù vò muoán coù löïc löôïng khoáng cheá vaø trí hueä naøy, quyù vò phaûi khai ngoä. Vaø ñeå ñöôïc söï khai ngoä naøy, phaûi qua moät vò thaày kinh nghieäm. Cuõng gioáng nhö neáu quyù vò muoán hoïc Anh vaên, quyù vò phaûi tìm moät giaùo sö Anh ngöõ coù kinh nghieäm. Chæ coù vaäy thoâi. Sö Phuï coù theå coáng hieán ñieàu naøy.

Vaán: Caûm giaùc veà thaân theå cuûa Ngaøi ra sao khi Ngaøi tìm ñöôïc Chaân Lyù. Ngaøi caûm thaáy theá naøo?

Sö Phuï: Coù nhieàu caùch. Ñoâi khi quyù vò khoâng coù caûm giaùc gì veà thaân theå caû. Quyù vò vui höôûng trong moät caûnh giôùi khaùc laï, khoâng phaûi luùc naøo cuõng lieân heä tôùi caûm giaùc thaân theå. Quyù vò khoâng duøng thaân theå vaät chaát ñeå vui höôûng chaân phuùc thieân ñaøng. Ñoù laø moät nieàm vui khaùc bieät, maø ñoâi khi cuõng theå hieän qua caûm giaùc thaân theå, gioáng nhö quyù vò seõ caûm thaáy raát bình an, raát yeân tónh, khoâng coù gì laøm quyù vò giao ñoäng, khoâng giaän döõ, khoâng haän thuø daáy leân trong ñaàu oùc quyù vò. Vaø thaân theå quyù vò caûm thaáy thoaûi maùi, toát ñeïp. Ñoù laø moät loaïi nhaäp ñònh nheï hôn. Moät khi quyù vò nhaäp saâu vaøo ñaïi ñònh, thì khoâng coøn söï lieân heä naøo vôùi thaân theå nöõa, vaø quyù vò coù theå bieát ñöôïc. Nhöng khi quyù vò trôû veà, söï thò hieän cuûa aùnh saùng xaûy ra trong ñaúng caáp vaät theå.

      Thí duï, quyù vò seõ thöông yeâu ngöôøi khaùc hôn, laøm vieäc mau maén hôn, suy nghó lanh leï hôn, khoan dung hôn, vaø nhìn vaøo caùc saùch vôû laø quyù vò hieåu ngay laäp töùc. Noùi moät caùch khaùc, quyù vò thoâng minh hôn, coù tình thöông hôn, ñieàm ñaïm hôn, ñoù laø caùch theå hieän qua thaân theå vaät chaát. Ngoaøi ra, khi quyù vò ñang nhaäp saâu trong ñaïi ñònh, quyù vò khoâng coøn lieân laïc vôùi thaân theå, khoâng coù caûm giaùc gì veà thaân theå.

Vaán: Toâi laøm vieäc taïi beänh vieän, vaø ñoâi khi toâi laøm vieäc vôùi caùc treû em bò beänh. Toâi ñang thaéc maéc taïi sao nhöõng em nhoû, khoâng coù söï löïa choïn vaø khoâng laøm ñieàu gì saùi quaáy, nhöng vaãn phaûi chòu nhieàu ñau khoå vaäy?

Sö Phuï: Sö Phuï hieåu roõ taâm traïng cuûa quyù vò. Sö Phuï cuõng ñaõ töøng thaéc maéc nhö vaäy. Sö Phuï ñaõ töøng noùi, "Neáu chuùng ta laø nhöõng ngöôøi lôùn, chuùng ta coù theå laøm nhöõng ñieàu laàm loãi vaø coù theå nhaän haäu quaû. Nhöng caùc em nhoû, chuùng raát ngaây thô." Nhöng baây giôø Sö Phuï hieåu, ñoù laø luaät luaân hoài, "Gieo gì gaët naáy". Neáu quyù vò khoâng gaët ñuû trong kieáp naøy, quyù vò seõ gaët tieáp vaøo kieáp sau. Quyù vò gaët ngay töø phuùt giaây quyù vò chaøo ñôøi. Neáu khoâng, laøm sao chuùng ta giaûi thích ñöôïc söï töø bi cuûa Thöôïng Ñeá, raát laø khaùc bieät. Coù ngöôøi sinh ra vôùi beänh taät, coù ngöôøi sinh ra ñaõ gaëp vaøi khoù khaên, coù ngöôøi sinh ra bò muø, coù ngöôøi sinh ra bò ñieác v.v... Thöôïng Ñeá vónh vieãn raát töø bi, chæ laø chuùng ta gaët haùi nhöõng gì mình ñaõ gieo. Neáu khoâng, chuùng ta khoâng theå giaûi thích ñöôïc.

      Hieän taïi raát khoù maø tin nhöõng ñieàu naøy. Nhöng khoâng khoù, neáu chuùng ta thieàn theo phöông phaùp sieâu vieät, chuùng ta coù theå ñaït caûnh giôùi cuûa yù thöùc cao ñaúng hôn, vaø chuùng ta coù theå thaáy ñöôïc quaù khöù cuûa moät ngöôøi, chuùng ta bieát taïi sao laïi xaûy ra nhö vaäy. Roài chuùng ta môùi haøi loøng hay giaûi thích ñöôïc.

      Sö Phuï raát möøng ñöôïc bieát quyù vò laøm vieäc vôùi töø taâm. Duø sao, moãi khi laøm vieäc, haõy traùnh ñöøng ñeå vöông vaán tình caûm caù nhaân. Neáu khoâng, quyù vò seõ caïn heát naêng löïc. Chæ coá gaéng taän löïc roài giao heát moïi vieäc cho Thöôïng Ñeá. Thöôïng Ñeá laø ngöôøi chöõa trò hay phuïng söï, khoâng phaûi baøn tay chuùng ta cöùu giuùp. Thaät ra, Ngaøi chæ duøng tay cuûa chuùng ta ñeå cöùu giuùp nhöõng ngöôøi Ngaøi muoán giuùp, nhöõng ngöôøi ñaùng ñöôïc cöùu giuùp. Nhöõng ngöôøi khaùc phaûi traûi qua nhöõng baøi hoïc, qua moät tieán trình taåy röûa trong ñau khoå ñeå trôû neân vó ñaïi hôn vaøo kieáp sau, vì chuùng ta laø söï tieáp noái vónh vieãn. Chuùng ta khoâng phaûi chæ sanh moät laàn. Neáu khoâng thì chaùn laém. Moät traêm naêm, laõng phí bieát bao naêng löïc saùng taïo cuûa Thöôïng Ñeá. Ngaøi saùng taïo vaø chuùng ta soáng maõi. Nhöõng gì chuùng ta laàm loãi trong kieáp naøy, chuùng ta seõ boài tröø ôû kieáp sau. Nhöõng gì chuùng ta khoâng traû ñöôïc ôû kieáp naøy, chuùng ta seõ traû trong kieáp tôùi. Cuõng gioáng nhö quyù vò traû goùp vaäy.

Vaán: Ngaøi nghó theá naøo veà söï töông quan giöõa caáu taïo löôïng töû vaø nhöõng giaùo ñieàu töông töï trong Phaät giaùo?

Sö Phuï: Ñieàu naøy chæ xaùc nhaän nhöõng khaùm phaù cuûa ñaïo Phaät veà nhöõng caûnh giôùi taâm thöùc khaùc nhau laø ñuùng. Quyù vò coù theå goïi ñoù laø naêng löôïng, quyù vò cuõng coù theå noùi laø nhöõng caûnh giôùi khaùc nhau. Nhöng roài caùc khoa hoïc gia chæ khaùm phaù ra vaät theå. Hoï khaùm phaù ra raèng taát caû naêng löôïng ñeàu laø vaät theå, khoâng phaûi söï thoâng minh uyeån chuyeån ñaøng sau, sau nhöõng naêng löôïng naøy. Cho neân, coù moät chuùt khaùc bieät ôû ñaây. Ngöôøi ta duøng naêng löôïng nhö laø moät phöông tieän hoã trôï cho cuoäc soáng cuûa chuùng ta vaø khieán cho ñôøi soáng chuùng ta theâm tieän nghi. Nhöng chuùng ta khoâng hieåu raèng ñaøng sau nhöõng naêng löôïng coù moät söï thoâng minh uyeån chuyeån, coù trí hueä.

Vaán: Vaøi thuyeát khoa hoïc coù veû töông ñöông vôùi luaät nhaân quaû. Xin giaûi thích.

Sö Phuï: Phaûi, nhöng nhöõng gì chuùng ta hieåu theo phöông phaùp khoa hoïc raát ít oûi so vôùi söï hieåu bieát cuûa Ñöùc Phaät hay Ñöùc Chuùa. Chæ coù vaäy thoâi. Nhöng khoa hoïc ñaõ giuùp cho ñôøi soáng cuûa chuùng ta raát nhieàu vaø ñaõ giuùp chöùng minh nhieàu lyù thuyeát cuûa Phaät Giaùo cuõng nhö Thieân Chuùa Giaùo. Khoa hoïc khoâng haïi gì, chæ laø khoa hoïc khaùm phaù quaù ít thoâi.